Peygamberimizin Kaç Kardeşi Vardı? Önce “Kardeş” Kelimesini Biraz Açalım
Forumlarda bazı sorular vardır, başlığı görünce insan önce “Bunu iki cümlede cevaplarız” diye düşünür. Sonra konu açılır, biri “3 kardeşti” der, başka biri “Hayır, 4’tü” diye itiraz eder, üçüncü kişi de işi iyice karıştırıp amcaları listelemeye başlar. Derken basit bir soru, aile toplantısına dönüşür.
“Peygamberimizin kaç kardeşi vardı?” sorusu da tam olarak böyle bir konu. Çünkü burada önce öz kardeş, sonra süt kardeşi, hatta bazen amca ve kuzen kavramları birbirine karıştırılabiliyor.
Hz. Muhammed’in (s.a.s.) öz kardeşleri olup olmadığı sorusunun cevabı oldukça nettir: Hz. Peygamber, anne ve babası Abdullah b. Abdülmuttalib ile Âmine bint Vehb’in başka çocukları olmaması sebebiyle öz kardeşsiz olarak büyümüştür. Babası Abdullah, Hz. Muhammed doğmadan önce vefat etmiş; annesi Âmine de o henüz altı yaşındayken vefat etmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Hz. Muhammed maddesinde de onun çocukluk dönemine ilişkin bu bilgiler ayrıntılı biçimde aktarılır. İslam Ansiklopedisi+1
Ama hikâye burada bitmiyor. Çünkü Hz. Peygamber’in süt kardeşleri vardı. İşte asıl ilginç bölüm burada başlıyor.
Öz Kardeşi Yoktu, Peki Süt Kardeşleri Kimlerdi?
Hz. Muhammed çocukluğunun bir bölümünü sütannesi Halîme es-Sa‘diyye ve ailesinin yanında geçirdi. Halîme’nin ailesinde Hz. Peygamber’in süt kardeşleri olarak Abdullah, Üneyse ve Şeymâ isimleri zikredilir. Diyanet'in yayımladığı kaynakta da bu üç isim açıkça belirtilmektedir. Diyanet Hadislerle İslam
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: Süt kardeşliği, modern anlamda yalnızca “aynı evde beraber büyümüş çocuklar” demek değildir. İslam hukukunda süt emzirme yoluyla oluşan akrabalığın belirli sonuçları vardır. TDV İslâm Ansiklopedisi, sütkardeşliğinin özellikle evlenme engelleri bakımından önemli olduğunu belirtir. İslam Ansiklopedisi
Yani Hz. Muhammed’in çocukluğuna baktığımızda karşımıza yalnızca biyolojik akrabalıklardan oluşan bir aile tablosu çıkmıyor. Sütanne ve sütkardeşler de bu aile çevresinin önemli bir parçasını oluşturuyor.
Bu açıdan bakınca “Kaç kardeşi vardı?” sorusu biraz “Hangi anlamda kardeş?” sorusuna dönüşüyor.
Şeymâ Kimdi? Aile Ağacındaki En Dikkat Çekici İsimlerden Biri
Hz. Peygamber’in süt kardeşlerinden Şeymâ, Halîme’nin kızıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nde onun Hz. Muhammed’in bakımında annesine yardımcı olduğu ve süt kardeşi olarak tanındığı aktarılır. İslam Ansiklopedisi
Şeymâ hakkında konuşurken önemli bir noktayı da gözden kaçırmamak gerekiyor: Kaynaklarda isim ve ayrıntılar konusunda farklı rivayetler bulunabiliyor. Bu durum İslam tarihindeki erken dönem biyografik bilgilerin değerlendirilmesinde olağandışı değildir. Dolayısıyla internette rastlanan her aile ağacını “kesin bilgi” kabul etmek yerine güvenilir kaynaklara bakmak daha sağlıklı.
Zaten tarih araştırmasının eğlenceli taraflarından biri de burada ortaya çıkıyor. Bazen internette bir aile ağacı görüyorsunuz; dallar o kadar çoğalmış ki insan “Bu artık aile ağacı değil, botanik bahçesi” demek istiyor.
Bir de Süveybe Meselesi Var: Liste Biraz Daha Uzuyor
Hz. Muhammed’i bir dönem Süveybe adlı kadın da emzirmiştir. Süveybe, Ebû Leheb’in câriyesiydi. Onun emzirdiği çocuklar arasında Hz. Peygamber’in amcası Hz. Hamza ve Ebû Seleme de bulunuyordu. Bu nedenle Hz. Hamza ile Hz. Peygamber arasında aynı zamanda sütkardeşliği bağı oluşmuştur. İslam Ansiklopedisi
Diyanet'in Hadislerle İslâm çalışmasında da Süveybe'nin Hz. Muhammed'i emzirdiği ve Hz. Hamza ile Ebû Seleme'nin onun sütkardeşleri olduğu belirtilmektedir. Diyanet Hadislerle İslam
Burada forumlarda sık yapılan bir hata ortaya çıkıyor: “Hamza Peygamberimizin amcasıydı, o hâlde nasıl kardeşi oluyor?” diye sorulabiliyor.
Cevap: İki farklı akrabalık bağı aynı anda bulunabilir.
Hz. Hamza, nesep bakımından Hz. Peygamber’in amcasıdır. Çünkü Abdülmuttalib'in oğullarından biridir ve Abdullah'ın kardeşidir. Aynı zamanda Süveybe'den süt emmesi sebebiyle sütkardeşidir.
Yani soy ağacı burada biraz “iki ayrı sekme açmış bilgisayar” gibi çalışıyor. Bir sekmede amca, diğerinde sütkardeş. İkisi de yanlış değil.
Peki Erkekler ve Kadınlar Bu Konuya Nasıl Bakardı?
Bu tür aile konularını anlatırken “erkekler kesin şöyle düşünür, kadınlar böyle düşünür” gibi kalıplara girmek çok kolay. Fakat gerçek hayat o kadar basit değil.
Mesela tarih meraklısı bir genç erkek düşünelim. Önüne bir kâğıt alıp hemen şema çizebilir:
Abdullah → Hz. Muhammed → süt kardeşleri → diğer akrabalık bağları
Amacı meseleyi çözmek, isimleri yerli yerine koymak ve “Tamam, şimdi tablo oturdu” demektir.
Başka bir karakterimiz, diyelim ki aile ilişkilerine daha duyarlı bir kadın okuyucu, aynı bilgiyi farklı bir açıdan ele alabilir: “Bu çocuk altı yaşında annesini kaybetmiş. Sonrasında dedesi ve amcası tarafından korunmuş, ayrıca sütannesi ve onun ailesiyle güçlü bağlar kurmuş. Bu ilişkilerin onun çocukluk dünyasında nasıl bir yeri vardı?”
İki yaklaşımın da kıymeti var.
Üstelik çözüm odaklı olmak sadece erkeklere, empati kurmak sadece kadınlara ait değildir. Bir erkek araştırmacı son derece duygusal ayrıntılara dikkat edebilir; bir kadın araştırmacı ise aile ilişkilerini tarihsel veriler üzerinden son derece sistematik biçimde inceleyebilir.
Asıl güzel olan da bu çeşitlilik.
Çünkü Hz. Peygamber’in çocukluk dönemini anlamaya çalışırken sadece “kaç isim var?” sorusuna takılırsak, insan ilişkilerinin kendisini kaçırmış oluruz.
Asıl Mesele Sayı mı, Bağın Kendisi mi?
Burada düşündürücü bir soru ortaya çıkıyor:
Bir insanı kardeş yapan yalnızca aynı anne babadan doğmak mıdır?
İslam kültüründeki sütkardeşliği uygulaması, bu soruya oldukça farklı bir pencere açar. Süt emzirme yoluyla oluşan akrabalık, sadece biyolojik bağların önemli olduğu düşüncesini genişletir.
Hz. Muhammed’in çocukluğunda Halîme’nin ailesinin önemli bir yere sahip olması bunun güzel örneklerinden biridir. TDV İslâm Ansiklopedisi, onun dört veya beş yaşına kadar Halîme’nin yanında kaldığını ve süt kardeşleri Abdullah, Üneyse ve Şeymâ ile aynı çevrede bulunduğunu aktarır. İslam Ansiklopedisi
Bu yüzden “Peygamberimizin kaç kardeşi vardı?” sorusuna tek bir rakam verip geçmek biraz eksik kalır.
Öz kardeşi yoktu. Süt kardeşleri ise farklı sütannelik ilişkileri üzerinden birkaç kişiydi.
En Çok Karıştırılan Nokta: Amcaları Kardeş Sanmak
Bir başka klasik karışıklık da Hz. Hamza, Hz. Abbas veya Ebû Tâlib gibi isimlerin “kardeş” zannedilmesidir.
Bunlar Hz. Peygamber'in amcalarıdır. Çünkü babası Abdullah'ın kardeşleridir. TDV İslâm Ansiklopedisi, Abdullah'ın kardeşleri arasında Hâris, Hamza, Abbas ve Ebû Tâlib'i zikreder. İslam Ansiklopedisi
Özellikle Hz. Hamza konusunda iki ilişkiyi aynı anda hatırlamak gerekiyor:
- Nesep bakımından: Amcasıdır.
- Süt bağı bakımından: Sütkardeşidir.
İşte sorunun en ilginç tarafı burada.
Bir kişiyi tek bir akrabalık etiketiyle açıklamak bazen mümkün olmayabilir.
Forumda Sorulabilecek Güzel Bir Soru: Aileyi Sadece Kan Bağı mı Tanımlar?
Bugün “kardeş” kelimesini genellikle biyolojik akrabalık üzerinden kullanıyoruz. Ancak tarih boyunca aile kavramı çok daha geniş sosyal bağlar içerebildi.
Hz. Muhammed’in çocukluk hayatına baktığımızda da bunu görüyoruz. Babasını hiç tanıyamadan dünyaya gelen, altı yaşında annesini kaybeden ve sekiz yaşında dedesini de kaybeden bir çocuğun hayatında amca, sütanne, sütkardeş ve yakın aile çevresi son derece önemli hâle geliyor. Hz. Peygamber’in sekiz yaşında dedesi Abdülmuttalib'in vefatından sonra Ebû Tâlib'in himayesine girdiği kaynaklarda açıkça anlatılır. İslam Ansiklopedisi
Buradan bugüne uzanan başka bir soru da çıkıyor:
Bir çocuğun hayatında “aile” dediğimiz şey yalnızca nüfus kayıtlarında yazan kişilerden mi ibarettir?
Bazen bir çocuğun hayatında ona sahip çıkan bir amca, ona sevgi veren bir teyze, onu büyüten bir aile dostu veya zor zamanında yanında duran bir kişi, biyolojik bağın ötesinde anlam taşıyabilir.
Hz. Peygamber'in çocukluk dönemini incelerken bu sosyal çevreyi göz önünde bulundurmak, biyografisini sadece isim ve tarihler listesinden ibaret olmaktan çıkarıyor.
Kısa Cevap Verecek Olursak: Hz. Peygamber'in Kaç Kardeşi Vardı?
Soruyu en doğru şekilde şöyle toparlayabiliriz:
Hz. Muhammed’in öz kardeşi yoktu. Babası Abdullah ile annesi Âmine’nin başka çocukları olduğuna dair güvenilir bir bilgi bulunmamaktadır.
Buna karşılık süt kardeşleri vardı. Halîme es-Sa‘diyye'nin çocukları Abdullah, Üneyse ve Şeymâ bunların başlıcalarıdır. Ayrıca Süveybe'nin emzirdiği Hz. Hamza ve Ebû Seleme de Hz. Peygamber'in sütkardeşleri arasında kabul edilir. İslam Ansiklopedisi+2İslam Ansiklopedisi+2
Dolayısıyla “Peygamberimizin üç kardeşi vardı” veya “hiç kardeşi yoktu” şeklindeki iki kısa cevap da hangi kardeşlik türünün kastedildiğine bağlı olarak eksik anlaşılabilir.
Bence bu sorunun en güzel tarafı da tam burada.
Bazen bir sorunun doğru cevabı tek bir sayı değildir.
“Kaç kardeşi vardı?” sorusundan önce “Kardeş derken neyi kastediyoruz?” diye sormak gerekir.
Çünkü Hz. Muhammed’in hayatındaki sütkardeşliği, bize akrabalığın yalnızca aynı anne babadan doğmakla sınırlı olmadığını gösteren önemli bir tarihî ve kültürel örnektir. Üstelik bu konu, çocukluk döneminin sosyal çevresini anlamak açısından da oldukça değerlidir.
Kısacası aile ağacını çizerken cetveli biraz kenara bırakmak gerekiyor. Bazen ağacın dalları kan bağıyla değil, sevgi, bakım, emzirme, himaye ve birlikte geçirilen çocukluk yıllarıyla büyüyor.
Forumlarda bazı sorular vardır, başlığı görünce insan önce “Bunu iki cümlede cevaplarız” diye düşünür. Sonra konu açılır, biri “3 kardeşti” der, başka biri “Hayır, 4’tü” diye itiraz eder, üçüncü kişi de işi iyice karıştırıp amcaları listelemeye başlar. Derken basit bir soru, aile toplantısına dönüşür.
“Peygamberimizin kaç kardeşi vardı?” sorusu da tam olarak böyle bir konu. Çünkü burada önce öz kardeş, sonra süt kardeşi, hatta bazen amca ve kuzen kavramları birbirine karıştırılabiliyor.
Hz. Muhammed’in (s.a.s.) öz kardeşleri olup olmadığı sorusunun cevabı oldukça nettir: Hz. Peygamber, anne ve babası Abdullah b. Abdülmuttalib ile Âmine bint Vehb’in başka çocukları olmaması sebebiyle öz kardeşsiz olarak büyümüştür. Babası Abdullah, Hz. Muhammed doğmadan önce vefat etmiş; annesi Âmine de o henüz altı yaşındayken vefat etmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Hz. Muhammed maddesinde de onun çocukluk dönemine ilişkin bu bilgiler ayrıntılı biçimde aktarılır. İslam Ansiklopedisi+1
Ama hikâye burada bitmiyor. Çünkü Hz. Peygamber’in süt kardeşleri vardı. İşte asıl ilginç bölüm burada başlıyor.
Öz Kardeşi Yoktu, Peki Süt Kardeşleri Kimlerdi?
Hz. Muhammed çocukluğunun bir bölümünü sütannesi Halîme es-Sa‘diyye ve ailesinin yanında geçirdi. Halîme’nin ailesinde Hz. Peygamber’in süt kardeşleri olarak Abdullah, Üneyse ve Şeymâ isimleri zikredilir. Diyanet'in yayımladığı kaynakta da bu üç isim açıkça belirtilmektedir. Diyanet Hadislerle İslam
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: Süt kardeşliği, modern anlamda yalnızca “aynı evde beraber büyümüş çocuklar” demek değildir. İslam hukukunda süt emzirme yoluyla oluşan akrabalığın belirli sonuçları vardır. TDV İslâm Ansiklopedisi, sütkardeşliğinin özellikle evlenme engelleri bakımından önemli olduğunu belirtir. İslam Ansiklopedisi
Yani Hz. Muhammed’in çocukluğuna baktığımızda karşımıza yalnızca biyolojik akrabalıklardan oluşan bir aile tablosu çıkmıyor. Sütanne ve sütkardeşler de bu aile çevresinin önemli bir parçasını oluşturuyor.
Bu açıdan bakınca “Kaç kardeşi vardı?” sorusu biraz “Hangi anlamda kardeş?” sorusuna dönüşüyor.
Şeymâ Kimdi? Aile Ağacındaki En Dikkat Çekici İsimlerden Biri
Hz. Peygamber’in süt kardeşlerinden Şeymâ, Halîme’nin kızıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nde onun Hz. Muhammed’in bakımında annesine yardımcı olduğu ve süt kardeşi olarak tanındığı aktarılır. İslam Ansiklopedisi
Şeymâ hakkında konuşurken önemli bir noktayı da gözden kaçırmamak gerekiyor: Kaynaklarda isim ve ayrıntılar konusunda farklı rivayetler bulunabiliyor. Bu durum İslam tarihindeki erken dönem biyografik bilgilerin değerlendirilmesinde olağandışı değildir. Dolayısıyla internette rastlanan her aile ağacını “kesin bilgi” kabul etmek yerine güvenilir kaynaklara bakmak daha sağlıklı.
Zaten tarih araştırmasının eğlenceli taraflarından biri de burada ortaya çıkıyor. Bazen internette bir aile ağacı görüyorsunuz; dallar o kadar çoğalmış ki insan “Bu artık aile ağacı değil, botanik bahçesi” demek istiyor.
Bir de Süveybe Meselesi Var: Liste Biraz Daha Uzuyor
Hz. Muhammed’i bir dönem Süveybe adlı kadın da emzirmiştir. Süveybe, Ebû Leheb’in câriyesiydi. Onun emzirdiği çocuklar arasında Hz. Peygamber’in amcası Hz. Hamza ve Ebû Seleme de bulunuyordu. Bu nedenle Hz. Hamza ile Hz. Peygamber arasında aynı zamanda sütkardeşliği bağı oluşmuştur. İslam Ansiklopedisi
Diyanet'in Hadislerle İslâm çalışmasında da Süveybe'nin Hz. Muhammed'i emzirdiği ve Hz. Hamza ile Ebû Seleme'nin onun sütkardeşleri olduğu belirtilmektedir. Diyanet Hadislerle İslam
Burada forumlarda sık yapılan bir hata ortaya çıkıyor: “Hamza Peygamberimizin amcasıydı, o hâlde nasıl kardeşi oluyor?” diye sorulabiliyor.
Cevap: İki farklı akrabalık bağı aynı anda bulunabilir.
Hz. Hamza, nesep bakımından Hz. Peygamber’in amcasıdır. Çünkü Abdülmuttalib'in oğullarından biridir ve Abdullah'ın kardeşidir. Aynı zamanda Süveybe'den süt emmesi sebebiyle sütkardeşidir.
Yani soy ağacı burada biraz “iki ayrı sekme açmış bilgisayar” gibi çalışıyor. Bir sekmede amca, diğerinde sütkardeş. İkisi de yanlış değil.
Peki Erkekler ve Kadınlar Bu Konuya Nasıl Bakardı?
Bu tür aile konularını anlatırken “erkekler kesin şöyle düşünür, kadınlar böyle düşünür” gibi kalıplara girmek çok kolay. Fakat gerçek hayat o kadar basit değil.
Mesela tarih meraklısı bir genç erkek düşünelim. Önüne bir kâğıt alıp hemen şema çizebilir:
Abdullah → Hz. Muhammed → süt kardeşleri → diğer akrabalık bağları
Amacı meseleyi çözmek, isimleri yerli yerine koymak ve “Tamam, şimdi tablo oturdu” demektir.
Başka bir karakterimiz, diyelim ki aile ilişkilerine daha duyarlı bir kadın okuyucu, aynı bilgiyi farklı bir açıdan ele alabilir: “Bu çocuk altı yaşında annesini kaybetmiş. Sonrasında dedesi ve amcası tarafından korunmuş, ayrıca sütannesi ve onun ailesiyle güçlü bağlar kurmuş. Bu ilişkilerin onun çocukluk dünyasında nasıl bir yeri vardı?”
İki yaklaşımın da kıymeti var.
Üstelik çözüm odaklı olmak sadece erkeklere, empati kurmak sadece kadınlara ait değildir. Bir erkek araştırmacı son derece duygusal ayrıntılara dikkat edebilir; bir kadın araştırmacı ise aile ilişkilerini tarihsel veriler üzerinden son derece sistematik biçimde inceleyebilir.
Asıl güzel olan da bu çeşitlilik.
Çünkü Hz. Peygamber’in çocukluk dönemini anlamaya çalışırken sadece “kaç isim var?” sorusuna takılırsak, insan ilişkilerinin kendisini kaçırmış oluruz.
Asıl Mesele Sayı mı, Bağın Kendisi mi?
Burada düşündürücü bir soru ortaya çıkıyor:
Bir insanı kardeş yapan yalnızca aynı anne babadan doğmak mıdır?
İslam kültüründeki sütkardeşliği uygulaması, bu soruya oldukça farklı bir pencere açar. Süt emzirme yoluyla oluşan akrabalık, sadece biyolojik bağların önemli olduğu düşüncesini genişletir.
Hz. Muhammed’in çocukluğunda Halîme’nin ailesinin önemli bir yere sahip olması bunun güzel örneklerinden biridir. TDV İslâm Ansiklopedisi, onun dört veya beş yaşına kadar Halîme’nin yanında kaldığını ve süt kardeşleri Abdullah, Üneyse ve Şeymâ ile aynı çevrede bulunduğunu aktarır. İslam Ansiklopedisi
Bu yüzden “Peygamberimizin kaç kardeşi vardı?” sorusuna tek bir rakam verip geçmek biraz eksik kalır.
Öz kardeşi yoktu. Süt kardeşleri ise farklı sütannelik ilişkileri üzerinden birkaç kişiydi.
En Çok Karıştırılan Nokta: Amcaları Kardeş Sanmak
Bir başka klasik karışıklık da Hz. Hamza, Hz. Abbas veya Ebû Tâlib gibi isimlerin “kardeş” zannedilmesidir.
Bunlar Hz. Peygamber'in amcalarıdır. Çünkü babası Abdullah'ın kardeşleridir. TDV İslâm Ansiklopedisi, Abdullah'ın kardeşleri arasında Hâris, Hamza, Abbas ve Ebû Tâlib'i zikreder. İslam Ansiklopedisi
Özellikle Hz. Hamza konusunda iki ilişkiyi aynı anda hatırlamak gerekiyor:
- Nesep bakımından: Amcasıdır.
- Süt bağı bakımından: Sütkardeşidir.
İşte sorunun en ilginç tarafı burada.
Bir kişiyi tek bir akrabalık etiketiyle açıklamak bazen mümkün olmayabilir.
Forumda Sorulabilecek Güzel Bir Soru: Aileyi Sadece Kan Bağı mı Tanımlar?
Bugün “kardeş” kelimesini genellikle biyolojik akrabalık üzerinden kullanıyoruz. Ancak tarih boyunca aile kavramı çok daha geniş sosyal bağlar içerebildi.
Hz. Muhammed’in çocukluk hayatına baktığımızda da bunu görüyoruz. Babasını hiç tanıyamadan dünyaya gelen, altı yaşında annesini kaybeden ve sekiz yaşında dedesini de kaybeden bir çocuğun hayatında amca, sütanne, sütkardeş ve yakın aile çevresi son derece önemli hâle geliyor. Hz. Peygamber’in sekiz yaşında dedesi Abdülmuttalib'in vefatından sonra Ebû Tâlib'in himayesine girdiği kaynaklarda açıkça anlatılır. İslam Ansiklopedisi
Buradan bugüne uzanan başka bir soru da çıkıyor:
Bir çocuğun hayatında “aile” dediğimiz şey yalnızca nüfus kayıtlarında yazan kişilerden mi ibarettir?
Bazen bir çocuğun hayatında ona sahip çıkan bir amca, ona sevgi veren bir teyze, onu büyüten bir aile dostu veya zor zamanında yanında duran bir kişi, biyolojik bağın ötesinde anlam taşıyabilir.
Hz. Peygamber'in çocukluk dönemini incelerken bu sosyal çevreyi göz önünde bulundurmak, biyografisini sadece isim ve tarihler listesinden ibaret olmaktan çıkarıyor.
Kısa Cevap Verecek Olursak: Hz. Peygamber'in Kaç Kardeşi Vardı?
Soruyu en doğru şekilde şöyle toparlayabiliriz:
Hz. Muhammed’in öz kardeşi yoktu. Babası Abdullah ile annesi Âmine’nin başka çocukları olduğuna dair güvenilir bir bilgi bulunmamaktadır.
Buna karşılık süt kardeşleri vardı. Halîme es-Sa‘diyye'nin çocukları Abdullah, Üneyse ve Şeymâ bunların başlıcalarıdır. Ayrıca Süveybe'nin emzirdiği Hz. Hamza ve Ebû Seleme de Hz. Peygamber'in sütkardeşleri arasında kabul edilir. İslam Ansiklopedisi+2İslam Ansiklopedisi+2
Dolayısıyla “Peygamberimizin üç kardeşi vardı” veya “hiç kardeşi yoktu” şeklindeki iki kısa cevap da hangi kardeşlik türünün kastedildiğine bağlı olarak eksik anlaşılabilir.
Bence bu sorunun en güzel tarafı da tam burada.
Bazen bir sorunun doğru cevabı tek bir sayı değildir.
“Kaç kardeşi vardı?” sorusundan önce “Kardeş derken neyi kastediyoruz?” diye sormak gerekir.
Çünkü Hz. Muhammed’in hayatındaki sütkardeşliği, bize akrabalığın yalnızca aynı anne babadan doğmakla sınırlı olmadığını gösteren önemli bir tarihî ve kültürel örnektir. Üstelik bu konu, çocukluk döneminin sosyal çevresini anlamak açısından da oldukça değerlidir.
Kısacası aile ağacını çizerken cetveli biraz kenara bırakmak gerekiyor. Bazen ağacın dalları kan bağıyla değil, sevgi, bakım, emzirme, himaye ve birlikte geçirilen çocukluk yıllarıyla büyüyor.